HAYVANLARIN SESSİZ DİLİ

İnsanoğlu, var olduğu günden bu yana hem kendi iç âlemine hem de çevresine bakarak “niçin?” sorusunun izini sürmüştür. Bilmek ister, anlamak ister, görünmeyenin peşine düşer. Bu merak, onu kimi zaman yıldızların arasına gönderir, kimi zaman da yerdeki küçücük bir karıncanın ardına takar. Hayvanların dili de işte bu kadim merakın bir yansımasıdır.

Onları görür, seslerini duyar ama niyetlerini anlayamayız. Kuş cıvıltısında bir müjde mi vardır, yoksa bir uyarı mı? Karıncanın koşuşturması evine mi yöneliktir, yoksa topluluğuna bir talimat mı? Bu bilinmezlik bazen cezbedici bir merak, bazen de düşünmeye sevk eden bir sessizliktir.

Kur’ân-ı Kerîm ise bu sessizliğin içinden bir pencere açar bize. Tabiatı “okunacak bir kitap” olarak gösterir. Çünkü Kur’ân’ın sunduğu hakikate göre hayvanlar görünmeyen bir lisanla, ya da “lisân-ı hâlleri” ile konuşur, fakat bu lisan insan kulağıyla değil; tefekkür eden bir kalple anlaşılır.

Bu makalede hayvanların Kur’ân’daki yeri, onların diliyle ilgili kıssalar, peygamberlerin hayvanlarla sınavları, hayvanların kulluk yönü, ilham kavramı ve Kur’ân’ın hayvanlar üzerinden verdiği derin mesajlar ele alınacaktır.

Kur’ân, hayvanları yalnızca biyolojik varlıklar olarak değil, aynı zamanda “âyet”, yani ilâhî bir işaret olarak verir.

“Yeryüzünde yürüyen hiçbir canlı ve kanatlarıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki, sizin gibi birer topluluk olmasınlar.” (En’âm, 6/38)

Bu âyet, hayvanları “ümmet” olarak tanımlayarak onların düzenli bir sosyal yapıya sahip olduklarını bildirir. Bu büyük bir ifşa gibidir:
Hayvanların dünyası bizim dünyamızdan daha örgütlü, daha farkında ve daha işlevseldir.

Kur’ân’ın bütüncül bakışıyla baktığımızda, hayvanlar:

• İmtihan sebebidir.
• İlham sahibidir.
• Tesbih eden varlıklardır.
• İnsan için örnek ve ibret taşıyıcısıdır.
• Bazen mucizeye vesile olurlar.
• Bazen peygamberlerin yardımcısı, bazen onların sınavıdır.
• Bazen büyük orduları yenen küçük canlılar hâline gelirler.
• Bazen ilâhlık taslayan en büyük despotları (Nemrut) haklayan en küçük asker olarak görev alırlar.

Bu evrende hiçbir hayvan boşuna yaratılmamıştır. Hepsi bir âyetin parçasıdır. Her birinin bin bir türlü hikmetli yaradılış hikmetleri vardır.

Nuh’un Gemisinde Hayvanların Rolü  (Hûd, 11/40)

Tufan öncesi Nuh’a verilen emir açıktır:
“Her hayvandan birer çift al!” (Hûd: 40)

Yeni bir hayatın kurulması için sadece insan değil, hayvanlar da kurtarılmıştır. Bu, hayvanların ilahî düzende ne kadar büyük bir role sahip olduğunun başlangıç noktasıdır.

Eğer bir gün dünya yeniden kurulacaksa, bu kuruluşun tohumunda hayvanlar da vardır. Bu, insan-merkezci bakışın çok ötesinde bir mesajdır.

SÜLEYMAN (A.S.) VE HAYVANLARIN DİLİ: KUR’ÂN’IN EN DETAYLI ANLATIMI

Kur’ân’ın hayvan dili konusundaki en kapsamlı anlatımı Süleyman (as) kıssalarında yer alır.
Allah şöyle buyurur:

“Ey insanlar! Bize kuş dili öğretildi…” (Neml, 27/16)

Bu bilgi, yalnızca bir “dili bilmek” değil, yaratılışın derin sırlarına vâkıf olmak anlamına gelir.

Karınca Vâdisinin Hikmeti  

Kıssanın bilinen kısmı şöyledir:

“Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin! Süleyman ve ordusu farkında olmadan sizi ezmesin!” (Neml, 27/18–19)

Küçük bir karınca, binlerce karıncayı organize eder. Bu söz, Süleyman (as) tarafından işitilir ve tebessüm eder.

Burada üç büyük mesaj gizlidir:

a) Küçüğün uyarısı büyüğe ders olur.

Bir karınca bile koca bir orduyu durdurabilir.

b) Bilgi güçtür, ama tevâzu ile taşınmalıdır.

Süleyman (as) güler, kibirlenmez.

c) Hayvanların iletişimi ilahî bir düzendir.

Onlar rastgele değil, bilinçli hareket eder.

Hüdhüd Kuşunun Gazeteciliği:

Kur’ân, hüdhüdün Sebe halkından getirdiği haberleri detaylı aktarır.

“Ben senin bilmediğin bir şey öğrendim.” (Neml, 27/22)

Bu cümle, vahiy alan bir peygambere karşı bir kuşun cesurca söylediği bir hakikattir ve bu hakikati ona öğreten Zât-ı Zülcelâldır.

Mesajları:

• Hayvanların gözlemleri ciddidir.
• Hakikat bazen küçük bir canlıdan gelir.
• Bilginin değeri, sahibinin büyüklüğüyle değil, içeriğiyle ölçülür.

Hüdhüd’ün gözlemleri, bir kavmin hidâyetine giden yolu açar.

Hayvan sevgisi ile ilgili Hz. Peygamber Efendimiz (s)in hayatında çok sayıda örnek vardır. Bunlardan bir tanesi Mekke Fethine giderken yaşananlardır.

Hz. Peygamber (s) Efendimiz de Mekke'nin fethine giderken yolda yavrularının üzerine gerilmiş ve onları emzirmekte olan bir köpek görmüş ve hemen ashâbından Cuayl bin Sürâka’yı yanına çağırarak, onu bu köpek ve yavrularının başına nöbetçi dikmiştir ki bu olayı zikretmeden geçmek olmaz. (Vâkıdî, Megazi, II, 225)

KUR’ÂN’DA HAYVAN İSİMLİ SÛRELER VE DERİN MESAJLARI

1. Bakara Sûresi (2/67–71)

Bir ineğin kesilmesi imtihan olur. Sorular soruldukça iş zorlaşır. İnsanın tereddüdü arttıkça emir ağırlaşır.
İnek, insana teslimiyet öğretir.

2. Ankebut Sûresi (29/41)

Örümceğin evi, bâtıl inançların zayıflığına benzetilir.
“Güçlü görünen ama dayanıksız” yapıların sembolüdür.

3. Neml Sûresi

Adını bir karıncadan alır. Bu bile tabiatın küçücük bir ferdinin Kur’ân’da nasıl değer gördüğünü gösterir.

4. Fil Sûresi (105/1–5)

Ebabil kuşları dev bir ordunun sonunu getirir.
Hayvanlar, ilahî müdahalenin somutlaşmış hâlidir.

HAYVANLARDA İLHAM, DÜZEN VE KULLUK BİLİNCİ

Arıya İlham — (Nahl, 16/68–69)

Allah arıya “ilham” eder.
Bu, yalnızca biyolojik program değil, ilahî bir yönlendirmedir.

Bal, hem şifa hem mucizedir. Arı, hem işçi hem âyettir.

Kuşların Tesbihi — (Nur, 24/41)

Kuşlar kanat çırparken bile tesbih eder.
Bu, sesin değil hâlin kulluğudur.

Hayvanların Ümmet Oluşu — (En’âm, 6/38)

Hayvan topluluklarının kendi iç düzeni, ilahî bir sosyolojidir.

HAYVANLARIN İNSANLA İLİŞKİSİ: İMTİHAN, DOSTLUK VE İBRETLER

Ashab-ı Kehf’in Köpeği — (Kehf, 18/18–22)

Köpeğin sadakati, Kur’ân’da defalarca zikredilir.
Sadece gençler değil, köpek de koruma altına alınmıştır.

Sadakat, sadece insanın değil hayvanın da vasfıdır.

Hz. Yunus ve Balık — (Sâffât, 37/139–148)

Balık burada “cezalandırıcı” değil, “koruyucu”dur.
Peygamberi yutması değil, karaya bırakması mucizedir.
Hayvanlar ilahî planın birer aracı olur.

HAYVANLARIN DİLİNİ BİLEMEMEK: KAPATILMIŞ BİR PENCERENİN RAHMETİ

Bir an hayal edelim:
Her kuşun feryadını, her kedinin derdini, her böceğin uyarısını anlasaydık hayat nasıl olurdu?

Belki sabah bir serçenin çocuklarını kaybetme korkusunu;
belki bir karıncanın açlıktan titreyen kalabalığına seslenişini;
belki bir devenin susuzluğa yakarışını duyacaktık.

İşte bundan dolayı Allah lisanlarını bize kapatmış; ama dillerindeki hikmeti açık bırakmıştır.

Hayvanların dili bize kapalıdır ama mesajları açıktır.
Onlar sessiz konuşur ama söyledikleri gürültülüdür.
Onlar kelimesiz anlatır ama anlamları büyüktür.

SONUÇ: HAYVANLARIN DİLİ VE KUR’ÂN’IN ÖĞRETTİĞİ BÜYÜK HAKİKAT

Kur’ân, hayvanların dünyasına bizi bir misafir gibi davet eder.
Bu dünya: İlhamla yoğrulmuş, Düzenle işleyen, Tesbihle nefes alan, Merhametle çevrelenmiş, Hikmetle örülmüş bir dünyadır.

Hayvanların dili, kelimelerle değil, davranışlarla ve yaratılış düzeniyle şekillenen bir dildir.
Biz anlamayız ama onlar konuşur. Biz duymayız ama onlar tesbih eder. Biz görmeyiz ama Allah onlara öğretir.

Kur’ân’ın gösterdiği şu hakikat, makalenin özüdür:

Hayvanlar, Allah’ın âyetlerindendir. Her biri birer “ümmet”tir.
Onların dili bir sır, varlığı bir işaret, hâlleri bir öğretmendir.
İnsanın görevi, bu sessiz âyetleri okumaktır.

Nursi ÜNALAN

nursiunalan@hotmail.com